به گزارش نسیم امروز، ارگ نادری شیروان، محوطهای باستانی که از آن بهعنوان یکی از مهمترین نشانههای تمدن کهن خراسان شمالی یاد میشود، بار دیگر به کانون توجه مسئولان تبدیل شده است؛ اینبار نه به دلیل یک برنامه گردشگری یا کاوش باستانشناسی، بلکه به دلیل نگرانی از وضعیت حفاظتی آن.
استاندار خراسان شمالی با اشاره به گزارشهایی درباره حفاری و تعرض در محدوده این اثر، خواستار اجرای فوری طرح محصورسازی ارگ شده است؛ اقدامی که به گفته او پیشتر نیز در جریان سفر شهرستانی مصوب شده بود اما هنوز به مرحله اجرا نرسیده است.
بهمن نوری با تأکید بر ضرورت حفاظت از آثار تاریخی و فرهنگی استان گفت محصورسازی ارگ نادری شیروان باید بدون تأخیر انجام شود تا زمینه برای تعرض، حفاریهای غیرمجاز و بروز آسیبهای اجتماعی در اطراف این محوطه کاهش یابد.
به گفته او، با وجود تأکیدهای قبلی برای محصور کردن ارگ نادری، این اقدام تاکنون عملیاتی نشده است؛ موضوعی که اکنون با توجه به گزارش حفاری در محدوده اثر، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
نوری با اشاره به اینکه مطالعات راهبردی مربوط به ارگ نادری انجام شده است، وضعیت فعلی محوطه و پیرامون آن را مطلوب ندانست و گفت حفاظت از این میراث تاریخی باید در اولویت دستگاههای مسئول قرار گیرد.
استاندار خراسان شمالی در عین حال تأکید کرد نخستین گام برای صیانت از ارگ نادری، جلوگیری از هرگونه تعرض و حفاری در محوطه است. از نگاه او، تا زمانی که امنیت فیزیکی یک اثر تاریخی تأمین نشده باشد، سخن گفتن از ساماندهی، معرفی و بهرهبرداری گردشگری آن نمیتواند نتیجه مطلوبی داشته باشد.
اهمیت این موضوع از آن جهت بیشتر است که ارگ نادری تنها یک بنای تاریخی در حاشیه شهر شیروان نیست؛ بلکه بخشی از شناسنامه تاریخی منطقه به شمار میرود. استاندار خراسان شمالی با اشاره به قدمت چند هزار ساله این محوطه گفت اثری که باید موجب افتخار مردم شیروان و استان باشد، اکنون به دلیل شرایط نامناسب پیرامونی به دغدغهای برای مردم و خانوادهها تبدیل شده است.
او همچنین هزینه محصورسازی ارگ را در مقایسه با ارزش تاریخی این اثر قابل توجه ندانست و خواستار پیگیری جدی دستگاههای متولی برای تعیین تکلیف وضعیت آن شد.
محصورسازی ارگ نادری در نگاه نخست اقدامی ساده و عمرانی به نظر میرسد، اما در واقع میتواند نخستین حلقه از زنجیرهای باشد که حفاظت، ساماندهی، معرفی و بهرهبرداری گردشگری از این محوطه را به یکدیگر متصل میکند. اگرچه ایجاد حصار بهتنهایی نمیتواند ضامن حفاظت کامل از یک محوطه باستانی باشد، اما در شرایط فعلی میتواند دسترسیهای غیرمجاز را محدود کرده و امکان نظارت مؤثرتر را فراهم کند.
از سوی دیگر، تأخیر در اجرای تصمیمهای حفاظتی، یک پیام نگرانکننده برای میراث فرهنگی دارد: فاصله میان تصمیم و اقدام.
هنگامی که درباره حفاظت از یک اثر تاریخی تصمیم گرفته میشود اما اجرای آن ماهها به تعویق میافتد، فرصت برای تخریب، حفاری غیرمجاز و آسیبهای تدریجی افزایش مییابد.
ارگ نادری میتواند از یک نقطه آسیبپذیر به یک مقصد فرهنگی و گردشگری تبدیل شود؛ اما این تحول نیازمند برنامهای فراتر از محصورسازی است. حفاظت علمی، تعیین حریم، مراقبت مستمر، ساماندهی محیط پیرامونی، معرفی ظرفیت تاریخی و ایجاد زیرساختهای گردشگری باید در کنار یکدیگر دنبال شوند.
بدون تردید ماجرای ارگ نادری در نهایت آزمونی برای نحوه مواجهه خراسان شمالی با میراث تاریخی خود است. استانی که برای توسعه گردشگری به دنبال جذب سرمایه و معرفی ظرفیتهای فرهنگی و طبیعی است، نمیتواند از کنار وضعیت حفاظتی مهمترین محوطههای تاریخی خود به سادگی عبور کند.
محصورسازی باید هرچه سریعتر از یک مطالبه مدیریتی به یک اقدام اجرایی تبدیل شود؛ اما پس از آن نیز نباید پرونده ارگ نادری بسته شود.
این محوطه برای تبدیل شدن به یک ظرفیت واقعی گردشگری، به برنامهای جامع، اعتبار مشخص، متولی پاسخگو و نظارت مستمر نیاز دارد.
اگر این زنجیره شکل بگیرد، ارگ نادری میتواند از «دغدغهای برای مردم» به «سرمایهای برای توسعه شیروان» تبدیل شود؛ در غیر این صورت، تأخیرهای اداری ممکن است هزینهای بسیار سنگینتر از هزینه امروز حفاظت بر میراث فردا تحمیل کند.
لازم به یادآوری است : ارگ نادری شیروان با شماره ثبت ۷۰۳ در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد و در بخش جنوبی شهر شیروان واقع شده است. این محوطه در فاصله حدود ۶۰ کیلومتری شرق بجنورد و در مسیر ارتباطی استانهای شمالی کشور به مشهد قرار گرفته و به دلیل موقعیت و پیشینه تاریخی خود، از مهمترین محوطههای باستانی شمال شرق ایران معرفی شده است. قدمت چند هزار ساله این اثر، آن را به یکی از نشانههای مهم شکلگیری فرهنگ و تمدن در منطقه تبدیل کرده و در سالهای گذشته نیز در ایام نوروز مورد توجه گردشگران قرار گرفته است.
