پس از سال‌ها کندی در توسعه واحدهای پالایشگاهی و عقب‌ماندگی در به‌روزرسانی فناوری تولید، طی ۱۶ ماه اخیر مسیر نوسازی، افزایش کیفیت محصولات و تنوع‌بخشی در تولید سوخت به‌صورت هدفمند دنبال شده به طوری که صنعت پالایش را از وضعیت انجماد مدیریتی به حرکت واقعی در مسیر بهره‌وری رسانده است.

به گزارش نسیم امروز به نقل ار ایرنا، بر اساس آمار منتشر شده شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، در ماه‌های گذشته، تمرکز اصلی برنامه‌های پالایش و پخش بر ارتقای ظرفیت فرآیندها در پالایشگاه‌های قدیمی، اورهال(تعمیرات اساسی) تجهیزات حیاتی و جایگزینی واحدهای فرسوده بوده است. در چند پروژه کلیدی، واحدهای تصفیه و بهبود کیفیت بنزین و گازوئیل در حال تکمیل‌اند تا ترکیب تولیدی کشور از سوخت‌های سنگین به محصولات سبک‌تر و با استانداردهای جهانی تغییر کند.

در همین مدت، چند پالایشگاه مهم کشور وارد فاز جدیدی از پروژه‌های ارتقاء شدند که نه‌تنها ظرفیت تولید افزایش یافته بلکه مصرف انرژی در فرآیندها تا حدود ۷ درصد کاهش پیدا کرده است.

یکی از محورهای اصلی برنامه توسعه پالایش، جذب سرمایه‌های غیردولتی و مشارکت بخش خصوصی در طرح‌های میان‌دستی و پایین‌دستی است. طرح‌هایی برای تأسیس واحدهای پالایش میعانات گازی، افزایش تولید انواع روغن‌های صنعتی و سوخت جت در دستور کار قرار گرفته و مذاکراتی با چند مجموعه سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی انجام شده است.

در حال حاضر، بیش از ۴۰ طرح در حوزه بهینه‌سازی و کاهش آلودگی زیست‌محیطی در پالایشگاه‌ها در حال اجراست که بخشی از آن‌ها مربوط به جایگزینی کاتالیست‌های بومی و اجرای پروژه‌های جمع‌آوری گازهای اسیدی است.

طبق آمار منتشرشده، سهم صادرات فرآورده‌های پالایشی به ویژه گازوئیل و نفت کوره افزایش یافته است. این رشد، نتیجه اجرای طرح‌های بهینه‌سازی و تفکیک جریان‌های نفتی در واحدهای تقطیر است که از اتلاف منابع جلوگیری می‌کند. به گفته مدیران فنی، بازدهی تولید در برخی پالایشگاه‌ها از ۸۴ درصد به بیش از ۹۱ درصد رسیده است.

در کنار توسعه صادرات منطقه‌ای، برنامه‌ای برای ورود محصولات پالایشی با ارزش افزوده بیشتر به بازارهای آسیای شرقی و آفریقایی در دستور قرار دارد که می‌تواند درآمد ارزی این بخش را تثبیت کند.

صنعت پالایش کشور طی سال‌های گذشته با ناترازی جدی در تأمین مواد اولیه، انرژی و هزینه‌های تعمیرات روبه‌رو بوده است. در دوره اخیر، بخشی از این ناترازی با شیوه‌های مدیریتی جدید جبران شده؛ از جمله استفاده از سامانه‌های داده‌محور برای پایش مصرف انرژی و نگهداری پیشگیرانه (Preventive Maintenance).

اجرای این رویکرد باعث شده هزینه تعمیرات اضطراری تا ۲۵ درصد کاهش یابد و زمان توقف واحدها کمتر از متوسط منطقه شود.

مسئولان برنامه‌ریزی صنعت پالایش می‌گویند هدف بعدی، افزایش تولید فرآورده‌های نهایی با فناوری بومی و کاهش وابستگی به تجهیزات وارداتی است. همچنین طرح «پالایش سبز» با محوریت استفاده از فناوری‌های کاهش آلایندگی و بازیافت پس‌ماندها در دست مطالعه است.

در کنار این برنامه‌ها، پروژه‌ای برای آموزش نیروی انسانی و ارتقای مهارت کارکنان پالایشگاه‌ها آغاز شده تا ضعف مزمن نیروهای متخصص حوزه بهره‌برداری و کنترل فرایند جبران شود.

با تکیه بر برنامه‌های نوسازی تجهیزات، اصلاح ساختار مدیریتی و مشارکت بخش خصوصی، صنعت پالایش ایران در حال خروج از رکود چندساله است؛ با وجود چالش‌های انرژی، تأمین سرمایه و فشارهای بیرونی، نشانه‌های روشنی از بازگشت پویایی فنی و اقتصادی در پالایشگاه‌های کشور دیده می‌شود.

این روند اگر با استمرار در تخصیص منابع و کنترل هزینه‌ها همراه باشد، می‌تواند زمینه‌ساز عبور از خام‌فروشی و شکل‌گیری زنجیره ارزش کامل انرژی در داخل کشور شود.