به گزارش نسیم امروز ، متن این یادداشت به شرح زیر است: سخنرانی مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل، در شرایطی انجام شد که ایران و آمریکا در یکی از پرتنشترین مقاطع روابط خود قرار دارند. تنها یک روز پیش از حضور رئیسجمهور ایران در تریبون سازمان ملل، دونالد ترامپ از احتمال تشدید فشار و اقدام نظامی علیه ایران سخن گفته بود. در چنین فضایی، سخنان پزشکیان بیش از آنکه صرفاً یک سخنرانی معمول دیپلماتیک باشد، تلاشی برای ارائه روایت ایران از تحولات جاری و تعیین چارچوبی برای مواجهه با فشارهای خارجی بود.
شاید مهمترین بخش سخنان رئیسجمهور را بتوان در ترکیب دو مفهوم «ایستادگی» و «دیپلماسی» خلاصه کرد؛ ترکیبی که در گزارش بسیاری از رسانههای بینالمللی نیز برجسته شد. پزشکیان از یک سو تأکید کرد ایران در برابر تهدید و فشار تسلیم نخواهد شد و از سوی دیگر گفت تهران برای گفتوگو، مذاکره و دیپلماسی آماده است، اما زبان زور و تهدید را نمیپذیرد. این پیام در واقع تلاش برای ترسیم مرزی میان مذاکره و تسلیم بود؛ یعنی گفتوگو از نگاه تهران زمانی معنا دارد که بر مبنای احترام متقابل و برابری طرفین صورت گیرد.
بخش دیگری از سخنرانی به موضوع حملات نظامی و قربانیان جنگ اختصاص داشت. رئیسجمهور با نشان دادن تصاویر کودکان کشتهشده و اشاره به رهبر پیشین ایران، تلاش کرد آنچه تهران «تجاوز خارجی» میداند را در برابر افکار عمومی جهان به تصویر بکشد. این بخش از سخنان پزشکیان از سوی رسانههایی مانند الجزیره و سازمان ملل نیز مورد توجه قرار گرفت و به عنوان یکی از عناصر اصلی روایت ایران از جنگ بازتاب یافت.
موضوع برنامه هستهای ایران نیز جایگاه مهمی در سخنان رئیسجمهور داشت. پزشکیان بر صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران تأکید کرد و در عین حال گفت تهران حاضر نیست از حق خود برای استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای صرفنظر کند. این موضع در شرایطی مطرح شد که مسئله هستهای همچنان یکی از اصلیترین محورهای اختلاف میان ایران و کشورهای غربی است.
بنابراین، سخنان رئیسجمهور را میتوان تلاشی برای تفکیک میان «حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای» و «ساخت سلاح هستهای» دانست؛ تفکیکی که ایران سالهاست بر آن تأکید دارد.
از منظر رسانهای، نکته قابل توجه آن است که بازتاب سخنرانی پزشکیان یکدست نبود. آسوشیتدپرس بر لحن ایستادگی رئیسجمهور و همزمان ادامه تلاشهای دیپلماتیک تهران تمرکز کرد. الجزیره نیز بر این نکته تأکید داشت که پزشکیان ضمن انتقاد شدید از آمریکا، مسیر مذاکره را کاملاً نبست. گاردین نیز جملههای مربوط به «عدم تسلیم» و آمادگی برای گفتوگو بدون پذیرش زبان زور را از محورهای اصلی سخنرانی برجسته کرد.
در مقابل، برخی رسانهها و جریانهای سیاسی خارج از ایران، بخشهایی از سخنرانی را از زاویهای انتقادی بررسی کردند. برای نمونه، رسانههایی مانند فاکسنیوز علاوه بر سخنرانی داخل مجمع عمومی، به اعتراضهای مخالفان جمهوری اسلامی در بیرون ساختمان سازمان ملل پرداختند.
این تفاوت نشان میدهد که سخنرانی رئیسجمهور ایران در فضای رسانهای جهان تنها با یک روایت مواجه نشده و همچنان درباره آن، برداشتهای متفاوت و حتی متعارض وجود دارد.
با این همه، اهمیت این حضور را نباید صرفاً با میزان موافقت یا مخالفت رسانهها سنجید. سازمان ملل یکی از معدود تریبونهایی است که یک مقام ایرانی میتواند در آن، بدون واسطه و در برابر نمایندگان کشورهای مختلف، روایت رسمی تهران را درباره جنگ، تحریم، امنیت، برنامه هستهای و آینده روابط خارجی مطرح کند.
از این منظر، حضور رئیسجمهور در نیویورک فرصتی برای دیپلماسی عمومی ایران بود؛ فرصتی که ارزش واقعی آن نه فقط در چند تیتر رسانهای، بلکه در نتایج سیاسی و دیپلماتیک پس از آن سنجیده خواهد شد.
نکته مهم دیگر، پیام مربوط به نظم بینالمللی بود. پزشکیان از جهانی سخن گفت که در آن امنیت، عدالت و کرامت انسانی نباید امتیازی متعلق به قدرتهای بزرگ باشد. این بخش از سخنان او را میتوان تلاشی برای قرار دادن مناقشه ایران و آمریکا در چارچوبی بزرگتر دانست؛ چارچوبی که در آن مسئله اصلی، صرفاً اختلاف میان دو کشور نیست، بلکه پرسش درباره جایگاه حقوق بینالملل، حاکمیت کشورها و نقش قدرت در مناسبات جهانی است.
البته سخنرانی در سازمان ملل، بهتنهایی نمیتواند معادلات پیچیده میان ایران، آمریکا و دیگر بازیگران منطقهای و جهانی را تغییر دهد. دیپلماسی زمانی به نتیجه میرسد که پیامهای سیاسی به گفتوگوهای مستمر، ابتکارهای عملی و توافقهای قابل اجرا تبدیل شوند.
از این رو، اهمیت سخنان پزشکیان را باید در مرحله پس از سخنرانی نیز دنبال کرد؛ جایی که مواضع اعلامشده باید در میدان واقعی دیپلماسی، مذاکره و تعامل بینالمللی آزموده شود.
در جمعبندی این یادداشت میتوان گفت رئیسجمهور در نیویورک کوشید تصویری دووجهی از ایران ارائه کند: کشوری که بر امنیت و حق دفاع از خود تأکید دارد، اما درهای مذاکره را نیز به طور کامل نمیبندد. این ترکیب، مهمترین پیام سیاسی سخنرانی بود و بخش قابل توجهی از بازتابهای خارجی نیز حول همین محور شکل گرفت.
از این منظر، میتوان از حضور رئیسجمهور در این تریبون مهم بینالمللی به عنوان فرصتی برای طرح مستقیم دیدگاههای ایران یاد کرد؛ حضوری که اکنون مسئولیت ادامه دادن مسیر دیپلماسی و تبدیل پیامهای نیویورک به دستاوردهای ملموس را نیز به همراه دارد.
یادآوری این نکته ضروری است که مجمع عمومی سازمان ملل متحد مهمترین تریبون سالانه سران و مقامهای عالیرتبه کشورهای جهان است و سخنرانی رهبران در آن معمولاً علاوه بر بیان مواضع رسمی، فرصتی برای دیپلماسی دوجانبه و چندجانبه محسوب میشود.
حضور رئیسجمهور ایران در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی نیز در شرایطی انجام شد که جنگ و تنش ایران و آمریکا، مسئله هستهای و تحولات امنیتی خاورمیانه در کانون توجه جامعه بینالمللی قرار داشت.
