به گزارش نسیم امروز،‌بحران انرژی دیگر محدود به کشوری که ذخایر گاز ندارد نیست. تحولات ژئوپلیتیک، اختلال در مسیرهای انتقال، کاهش تولید یا صادرات، وابستگی به واردات و افزایش ناگهانی تقاضا می‌تواند حتی کشورهای دارای زیرساخت‌های پیشرفته انرژی را نیز با مشکل مواجه کند. در سال ۲۰۲۶، اختلال در انتقال LNG از مسیر تنگه هرمز، نزدیک به ۲۰ درصد عرضه جهانی LNG را برای مدتی تحت تأثیر قرار داد و قیمت و امنیت عرضه گاز در اروپا و آسیا را با فشار تازه‌ای روبه‌رو کرد.

اروپا؛ تجربه کاهش وابستگی به گاز روسیه

کشورهای اروپایی از مهم‌ترین نمونه‌های مدیریت بحران گاز هستند. پس از کاهش شدید جریان گاز روسیه از سال ۲۰۲۲، اتحادیه اروپا همزمان چند مسیر را دنبال کرد: افزایش واردات LNG، توسعه پایانه‌های دریافت گاز مایع، افزایش ذخیره‌سازی، کاهش مصرف و توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر.

اتحادیه اروپا اعلام کرده است که سهم گاز روسیه در واردات این اتحادیه از ۴۵ درصد در سال ۲۰۲۱ به حدود ۱۲ درصد در سال ۲۰۲۵ کاهش یافته و تقاضای گاز نیز از اوت ۲۰۲۲ تا ژانویه ۲۰۲۶ حدود ۱۹ درصد پایین آمده است.

در بخش خانگی، عایق‌کاری ساختمان‌ها، کاهش مصرف و جایگزینی بخشی از سیستم‌های گازسوز با پمپ حرارتی و گرمایش برقی، از راهکارهای اصلی بوده است.

آژانس بین‌المللی انرژی می‌گوید پمپ‌های حرارتی در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۳ میلیارد مترمکعب مصرف گاز برای گرمایش ساختمان‌ها را در اروپا، چین و ژاپن کاهش داده‌اند.

چین؛ ترکیب تولید داخلی و تغییر سوخت

چین نیز در برابر فشارهای بازار جهانی، مجموعه‌ای از سیاست‌ها را به کار گرفته است. افزایش تولید داخلی گاز، کاهش واردات LNG در دوره‌های قیمت بالا و استفاده از سوخت‌های جایگزین بخشی از این سیاست‌هاست.

بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، مصرف گاز چین در ماه‌های مارس تا ژوئن ۲۰۲۶ حدود چهار درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل کاهش یافت و واردات LNG نیز حدود ۱۲ درصد پایین آمد. افزایش تولید داخلی و اجرای سیاست‌های صرفه‌جویی و تغییر سوخت در این روند نقش داشته است.

هند و پاکستان؛ فشار بیشتر بر مصرف‌کنندگان

هند و پاکستان از جمله بازارهای آسیایی هستند که به دلیل رشد تقاضا و وابستگی به LNG وارداتی، در برابر نوسان قیمت و اختلال عرضه آسیب‌پذیرترند. در سال ۲۰۲۶ رقابت میان اروپا و آسیا برای خرید LNG افزایش یافته و قیمت‌های بالاتر، کشورهای در حال توسعه را با دشواری بیشتری مواجه کرده است. در برخی بازارهای آسیایی، دولت‌ها و صنایع به سمت کاهش مصرف گاز و تغییر سوخت حرکت کرده‌اند.

اتریش؛ حرکت از گاز به گرمایش جایگزین

اتریش نمونه دیگری از کشوری است که تلاش می‌کند وابستگی ساختمان‌ها به گاز را کاهش دهد. طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۴ هنوز بیش از ۲۰ درصد انرژی مورد استفاده برای گرمایش فضا در اتریش از گاز طبیعی تأمین می‌شد؛ اما این کشور در مسیر گسترش پمپ‌های حرارتی، گرمایش منطقه‌ای، زیست‌توده، انرژی زمین‌گرمایی و گرمای خورشیدی قرار گرفته است.

بریتانیا؛ تنوع عرضه و برق پاک

بریتانیا در مقایسه با برخی کشورهای اروپایی با کمبود فیزیکی گاز خانگی مواجه نشده است، اما برای کاهش آسیب‌پذیری بلندمدت، بر تنوع منابع تأمین، تولید داخلی دریای شمال، خطوط انتقال با نروژ، پایانه‌های LNG و توسعه برق پاک تکیه دارد. دولت بریتانیا همچنین پمپ‌های حرارتی را یکی از ابزارهای اصلی کاهش مصرف گاز در ساختمان‌ها می‌داند.

تجربه این کشورها نشان می‌دهد که حل بحران سوخت صرفاً با افزایش تولید یک حامل انرژی امکان‌پذیر نیست. امنیت انرژی یعنی داشتن چند مسیر و چند گزینه همزمان.

کشوری که تمام سیستم گرمایش منازل، صنایع و نیروگاه‌هایش را به گاز وابسته کرده باشد، حتی اگر تولیدکننده بزرگ گاز باشد، در صورت بروز سرمای شدید، اختلال شبکه یا افزایش مصرف، با مشکل مواجه خواهد شد. راهکار پایدار، ترکیبی از افزایش تولید و ذخیره‌سازی گاز، توسعه زیرساخت انتقال، تنوع‌بخشی به واردات، کاهش مصرف، بهینه‌سازی ساختمان‌ها و توسعه برق و انرژی‌های تجدیدپذیر است.

از تجربه اروپا یک درس مهم دیگر نیز می‌توان گرفت: مدیریت تقاضا به اندازه افزایش عرضه اهمیت دارد. اتحادیه اروپا توانسته است همزمان با افزایش واردات LNG، مصرف گاز را کاهش دهد. پمپ‌های حرارتی، عایق‌کاری ساختمان‌ها، گرمایش منطقه‌ای و اصلاح الگوی مصرف، بخشی از این مسیر بوده‌اند.

در نهایت، کشورهایی که با بحران گاز روبه‌رو شده‌اند، عموماً سه مسیر را همزمان دنبال کرده‌اند: تأمین اضطراری سوخت، جایگزینی تدریجی گاز و کاهش مصرف. آژانس بین‌المللی انرژی نیز در تازه‌ترین ارزیابی خود بر ایجاد ذخایر فیزیکی، انعطاف‌پذیری قراردادها، تنوع منابع و زیرساخت‌های بیشتر برای مقابله با شوک‌های آینده تأکید کرده است.

بنابراین، تجربه جهانی نشان می‌دهد راه‌حل بحران گاز نه در یک اقدام منفرد، بلکه در ایجاد «سبد انرژی» متنوع است؛ سبدی که در آن گاز، برق، انرژی‌های تجدیدپذیر، گرمایش برقی و منابع ذخیره‌ای در کنار مدیریت مصرف قرار گیرند. این رویکرد می‌تواند هزینه بحران‌های ناگهانی را برای خانوارها، صنایع و اقتصاد ملی کاهش دهد.

بحران گاز دیگر تنها به کشورهایی که ذخایر محدودی دارند محدود نیست. جنگ‌ها، اختلال در مسیرهای انتقال، وابستگی به واردات، سرمای شدید و افزایش ناگهانی تقاضا می‌تواند امنیت انرژی حتی کشورهای بزرگ و ثروتمند را نیز تحت فشار قرار دهد.

تجربه اروپا نشان می‌دهد واکنش موفق فقط خرید اضطراری گاز نیست؛ ذخیره‌سازی، قراردادهای متنوع، مدیریت مصرف، پیش‌بینی سناریوهای بحرانی و داشتن سوخت‌های جایگزین باید پیش از رسیدن زمستان آماده شده باشند. کمیسیون اروپا نیز افزایش ظرفیت LNG، ذخیره‌سازی، انرژی‌های تجدیدپذیر و کاهش داوطلبانه مصرف را از عوامل افزایش تاب‌آوری شبکه گاز اروپا معرفی کرده است.

از سوی دیگر، پمپ‌های حرارتی نیز در برخی کشورها به یکی از ابزارهای کاهش وابستگی به گاز تبدیل شده‌اند؛ آژانس بین‌المللی انرژی برآورد کرده است که استفاده از پمپ‌های حرارتی در اروپا، چین و ژاپن در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۳ میلیارد مترمکعب مصرف گاز برای گرمایش ساختمان‌ها را کاهش داده است.